9 mins read

Het verhaal van de godin Demeter

Image
Image

Demeter was het tweede kind van de titaan Cronus, de god van de oorlog en Rhea, die zowel de zus als vrouw was van Cronus. Demeter was de zus van onder andere Zeus. Zij is een van de kinderen die Cronus opat en in een tijdloze donkerte gevangen hield om zijn ondergang te voorkomen. Ze accepteerde dit lot zonder te vechten of tegen te stribbelen. Toen uiteindelijk Zeus kwam om ze allemaal te bevrijden, ontpopte Demeter zich niet als een overwinnaar, maar juist als een stabiliserende factor. en een godin wiens kracht niet gevoeld werd in momenten van onrust, maar door de generaties heen.

Na de val van de Titanen en de opkomst van Olympus, werden de werelden verdeeld. De hemel ging naar Zeus, de zee naar Posseidon, de onderwereld naar Hades. Maar het domein van Demeter was anders. Haar werd de aarde gegeven, maar niet de grond zelf, zij heerste over het levensonderhoud, de voeding. Granen, vruchtbare grond, groei, dat stille systeem dat er voor zorgt dat de planten uberhaupt groeien en het leven zich voortzet. Vanaf het begin was Demeter niet een godin van gebeurtenissen maar van condities.

Image

Haar leven werd vele malen bepaald door de familie waar ze in was geboren. Uit haar intieme relatie met Zeus, kwam haar dochter Persephanii voort.
Ook haar broer Posseidon speelde een rol in haar leven, een zeer negatieve. Toen ze afstand nam van Olympus en als merrie probeerde om anoniem te wereld te bewonen, herkende hij haar en transformeerde zichzelf tot een hengst. Met geweld nam hij haar. Haar reactie was er niet eentje van woede of wraak, maar eentje waarin ze nog beter probeerde zichzelf te verbergen en dus nog dieper de wereld in ging.
Kort had ze ook een relatie met de mens Iasion, maar hij werd vermoord door Zeus, die hem strafte omdat hij de grenzen tussen goden en mensen overschreed. Uit deze relatie kwam Plutus voort, de jongere halfbroer van Persephanii.

Haar kinderen waren geen voortborduursels van overwinningen, ijdelheid of strijd, maar juist uitbreidingen van het domein waarin zij regeerde. Dat maakte hun band hecht en mogelijk zelf symbiotisch.

Het leven van Demeter nam een plotse wending toen op een dag de aarde openscheurde en Persephanii opslokte. Hades had haar ontvoerd de onderwereld in en ze was verdwenen van de wereld waar ze tot dan toe regeerde. Demeter was verslagen en onvermoeibaar begon ze te zoeken met toortsen in haar handen. Hecate aan haar zijde om haar te helpen. Ze zochten en zochten. Dagen werden maanden, maanden werden seizoenen en met iedere onbeantwoorde stap begon er iets te veranderen in de wereld. Zolang ze Persephanii niet kon vinden, verzwolgen door haar verdriet, weigerde ze om het leven voort te zetten zoals dat zou moeten. Oogsten mislukten, land lag droog en dor erbij en bomen droegen geen vruchten meer.

De seizoenen zoals ze hoorden te bewegen, kwamen tot een halt. Niet omdat Demeter iets wegnam van de mensen of de natuur, maar omdat ze zo verteerd was door haar verdriet, dat ze niet meer in staat was om nog te geven. Eerst stierven mensen, daarna voelden ook de goden de druk toenemen. Zonder oogst waren er geen offers voor ze. Demeters afwezigheid bedreigde de gevestigde orde in Olympus. En nog steeds zwichte ze niet.

Image

Uiteindelijk moest Zeus wel ingrijpen. Hij ging naar de onderwereld om te onderhandelen met Hades. Niet uit liefde of compassie voor zijn dochter of zus, maar omdat de wereld kapot ging als er niets gebeurde. Demeter wachtte af wat er uit de onderhandelingen zou komen. Tot die tijd weigerde ze te geven aan de mensen en de wereld. Persephanii kon niet meer volledig terug naar de wereld waarin ze tot dan toe had geleefd, omdat ze de vruchten van de onderwereld toen al had gegeten. Een deel van het jaar was ze bij haar moeder onder de open hemel en genoot van de natuur om haar heen. Het andere deel van het jaar regeerde ze in de donkerte van de onderwereld. Demeter verzette zich niet tegen dit besluit, eerbiedigde het.

Toen Persephanii terug kwam uit de onderwereld, begon de wereld meteen te bloeien in weelde. De natuur ontsproot, akkers vulden zich met gewassen. De vogeltjes kwetterden en insecten zoemden rond. Het was een wereld die voelde dat hun godin terug was gekeerd. Maar toen Persephanii terug moest naar de onderwereld, was dat ook meteen te merken. Groei stopte, alles ging in diepe slaap. Vogeltjes hielden op met zingen en de insecten waren afwezig.

En zo werden de seizoenen geboren. Winter niet als straf voor de mensen, maar een uitdrukking van diep verdriet omwille van een dochter die Demeter weg werd genomen. De wereld functioneerde in een nieuwe balans, die gecreëerd werd rondom een blijvende wond van diep verdriet.

Nadat dit geregeld was, veranderde er iets in de houding van Demeter. Nu bleek dat liefde overruled kon worden door de wet, instemming behandeld kon worden als een last en er pas onderhandelingen konden komen als de balans van de wereld eraan ging, begon Demeter zich terug te trekken. Ieder jaar waren er nog wel oogsten, maar ze waren gematigder dan voorheen. Het jaar uitbundiger dan het andere. Net als de houding van Demeter was geworden. Ze had afstand genomen van haar wereld en van Olympus.

Image

Voor Zeus en de andere goden in Olympus was er weinig reden om zich hiermee bezig te houden. Immers zolang de balans hersteld bleef, waren er weinig consequenties in olympus. Maar voor de mensen had het veel grotere gevolgen. Ze moesten meer van hun oogst afstaan aan de goden, oogst waar ze veel harder voor hadden moeten werken. Terwijl Demeter afstand nam van Olympus, begon ze zich voort te bewegen onder de mensen als observeerder hoe mensen het land zouden behandelen als hun godin afstand had genomen van haar positie.

Als oude vrouw kwam ze aan in het stadje Eleusis. Ze verzocht daar alleen onderdak te krijgen en kreeg dit van de koning zelf. Voor het eerst in lange tijd bleef Demeter in een en dezelfde plek. Ze zorgde met bijna teveel liefde voor hun zoontje, waarin ze zag wat ze verloren was. Ze wilde het kind iets geven van onstervelijkheid en daarom zette ze het iedere avond in de open haard waar stukje bij beetje zijn stervelijkheid van hem afgebrand werd. De vlammen schaadden het kind niet. Dit zag de moeder alleen niet als ze op een avond haar kind in de vlammen trof. Demeter was plots geen oude vrouw meer, maar zichzelf. Ze had de stervelijkheid terug gegeven aan het jongetje en eiste dat er een tempel werd gebouwd voor haar, waar men zou treuren en rouwen om al haar verlies. Eleusis werd heilig, doordat daar aantoonbaar was wat Demeter de mensen had te offeren en wat er gebeurde als vertrouwen in werd gewisseld voor angst en wantrouwen.

Image

Demeter nam niet volledig afstand van de mensen na dit voorval, maar deelde met Triptolemos, de zoon van de koning, de kennis van agrocultuur: niet het domineren van de natuur, maar de samenwerking ermee aan te gaan. Toen ze hem had geleerd hoe te overleven, werd hem opgedragen de wereld rond te reizen en de mensheid te leren hierover.

Terwijl Triptolemos liet zien wat Demeter gaf aan die die wilden leren, liet Erysichthon zien wat er gebeurde als het land niet eerbiedigd werd.

Image

Hij was een koning die het land niet zag als heilig, maar als eigendom. Toen hij aankwam bij een oude heilig verklaarde vallei gewijdt aan Demeter, beveelde hij dat de bomen omgehakt zouden worden. Waarschuwingen betekenden niets voor hem, net als de priesters die hem smeekten het niet te doen. Hij zag het land als zijn eigendom, om ermee te doen wat hij wenste. Demeter vervloekte hem met honger. Nooit meer zou voeding hem een voldaan gevoel geven, maar hoe meer hij at, des te leger zou hij zich voelen. Hij verkocht zijn weelde, graanschuren leegde hij en vee verkocht hij, maar er was niets dat deze vloek ongedaan kon maken.

Dat was waar de kracht van Demeter te vinden was. Acties hadden consequenties en deze waren blijvend, voor altijd. Dit was waar Demeter voor stond. Ze gaf namelijk niets om status, kracht of macht, ze gaf alleen maar om actie. Ze gaf om het land en zag het graag met respect behandeld. Tegelijkertijd was ze ook een godin die werd verteerd door een verdriet waar in Olympus eigenlijk geen plek voor was.

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *